એપ્રિલ–જાન્યુઆરી (FY2025–26) દરમિયાન ભારતની માલસામાન અને સેવાઓની કુલ નિકાસ USD 714.73 બિલિયન સુધી પહોંચી છે. આ ગયા વર્ષના સમાન સમયગાળા (USD 679.02 બિલિયન)ની સરખામણીમાં 5.26% નો વધારો દર્શાવે છે. વૈશ્વિક આર્થિક અનિશ્ચિતતા, સપ્લાય ચેઇન વિક્ષેપ અને કોમોડિટી ભાવોમાં ફેરફાર છતાં ભારતના નિકાસ ક્ષેત્રે મજબૂત વૃદ્ધિ નોંધાઈ છે.
છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ભારતની નિકાસ સતત વધી રહી છે. 2024–25માં નિકાસ USD 828.25 બિલિયન સુધી પહોંચવાનો અંદાજ છે, જ્યારે 2020–21માં તે USD 497.90 બિલિયન હતી. આ દરમિયાન લગભગ 6.9% નો ચક્રવૃદ્ધિ વાર્ષિક વૃદ્ધિ દર (CAGR) નોંધાયો છે, જે વૈશ્વિક વેપારમાં ભારતની મજબૂત સ્થિતિ દર્શાવે છે.
સરકારી નીતિઓથી નિકાસને પ્રોત્સાહન
સરકાર વિવિધ નીતિગત પગલાં, નાણાકીય પ્રોત્સાહનો અને ડિજિટલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર દ્વારા નિકાસ વૃદ્ધિને આગળ ધપાવી રહી છે. ખાસ કરીને MSMEsને બજાર પ્રવેશ, નાણાંકીય સહાય અને લોજિસ્ટિક્સ સપોર્ટ વધુ સુલભ બનાવવા પર ભાર મૂકવામાં આવી રહ્યો છે, જેથી તેઓ વૈશ્વિક સ્પર્ધામાં મજબૂત બની શકે.
Foreign Trade Policy (FTP) 2023 નો મુખ્ય હેતુ વેપાર પ્રક્રિયાને સરળ બનાવવો, નિકાસને પ્રોત્સાહન આપવું અને ડિજિટલ ઈન્ટિગ્રેશન વધારવાનું છે. RoDTEP યોજના છુપાયેલા કરના બોજને ઘટાડીને ભારતીય ઉત્પાદનોને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં વધુ સ્પર્ધાત્મક બનાવે છે.
Export Promotion Mission અને ડિજિટલ સુધારા
Export Promotion Mission (EPM), જેનું બજેટ FY2025–26 થી FY2030–31 દરમિયાન રૂ. 25,060 કરોડ છે, તેનો ઉદ્દેશ ટ્રેડ ફાઇનાન્સ, લોજિસ્ટિક્સ અને ગુણવત્તા ધોરણોને મજબૂત કરવાનો છે. આ હેઠળ ECGC દ્વારા અમલમાં મૂકાયેલી વિશેષ ‘રિસ્ક કવર’ યોજના ભૂ-રાજકીય જોખમોને ઘટાડવામાં મદદ કરે છે.
ભારત ટ્રેડ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને વધુ મજબૂત બનાવી રહ્યું છે અને Trade E-Connect તથા Certificate of Origin જેવી ડિજિટલ સિસ્ટમો દ્વારા પ્રક્રિયાઓ સરળ બનાવી રહી છે.
FTA અને વૈશ્વિક ભાગીદારીનો વિસ્તાર
ભારતે અત્યાર સુધી 19 મુક્ત વેપાર કરારો અમલમાં મૂક્યા છે અને વધુ બજાર પ્રવેશ માટે સતત પ્રયાસ કરી રહ્યો છે. સાથે જ, European Union અને United Kingdom જેવા ભાગીદારો સાથે નવી વેપાર સંધિઓ અંગે વાટાઘાટો ચાલુ છે, જે ભવિષ્યમાં નિકાસ વૃદ્ધિને વધુ વેગ આપી શકે છે.
