પંજાબનો કપાસ આધારિત ઉદ્યોગ હાલમાં કાચા માલની ગંભીર કટોકટીમાંથી પસાર થઈ રહ્યો છે. પંજાબ, જે એક સમયે દેશના મુખ્ય કપાસ ઉત્પાદક રાજ્યોમાંનું એક હતું, હવે સ્થાનિક ઉત્પાદનમાં ઘટાડાને કારણે મહારાષ્ટ્ર અને ગુજરાત જેવા રાજ્યો પર નિર્ભર રહેવું પડે છે.
એક સમયે રાજ્યમાં 7 લાખ હેક્ટરથી વધુ વિસ્તારમાં કપાસનું વાવેતર થતું હતું, જે હવે ઘટીને લગભગ 1.2 લાખ હેક્ટર થઈ ગયું છે. 2019માં આ વિસ્તાર 3.35 લાખ હેક્ટર હતો. નિષ્ણાતોના મતે કપાસના વાવેતરમાં ઘટાડાનું મુખ્ય કારણ જીવાતોનો ઉપદ્રવ, ઓછી ઉપજ અને અન્ય પાકો તરફ ખેડૂતોનું વધતું વલણ છે.
ઉદ્યોગના પ્રતિનિધિઓ કહે છે કે પંજાબમાં સુધારેલા અને રોગ-પ્રતિરોધક બિયારણનો અભાવ પણ ઉત્પાદનમાં ઘટાડો થવાનું મુખ્ય કારણ છે. તેનાથી વિપરિત મહારાષ્ટ્ર જેવા રાજ્યોમાં આધુનિક બિયારણની મદદથી વધુ ઉત્પાદન મેળવવામાં આવી રહ્યું છે.
માહિતી અનુસાર, મહારાષ્ટ્રમાં આ સિઝનમાં આશરે 1.15 કરોડ ગાંસડી કપાસનું ઉત્પાદન થયું હતું, જ્યારે પંજાબમાં તે માત્ર 1.5 લાખ ગાંસડી સુધી મર્યાદિત હતું. આ કારણોસર રાજ્યના જિનિંગ અને સ્પિનિંગ એકમોને બહારથી કાચો માલ આયાત કરવો પડે છે.
કપાસની અછતની સીધી અસર ઉદ્યોગ પર પડી છે. જ્યારે પંજાબમાં અગાઉ 422 જિનિંગ એકમો હતા, હવે તેમની સંખ્યા ઘટીને માત્ર 25 થઈ ગઈ છે. ઘણા એકમો બંધ થઈ ગયા છે અને કેટલાક ઉદ્યોગો અન્ય રાજ્યોમાં શિફ્ટ થઈ ગયા છે.
પરિસ્થિતિ સુધારવા માટે, રાજ્ય સરકારે પ્રમાણિત કપાસના બિયારણ પર 33% સબસિડી આપવાની જાહેરાત કરી છે અને 2026 સુધીમાં વિસ્તાર વધારીને 1.25 લાખ હેક્ટર કરવાનો લક્ષ્યાંક રાખ્યો છે. સરકાર ખેડૂતોને ડાંગરને બદલે કપાસ અપનાવવા પણ અપીલ કરી રહી છે.
