કપાસ ઉત્પાદકતા મિશન: 2031 સુધીમાં આત્મનિર્ભરતા અને વૈશ્વિક સ્પર્ધાત્મકતા તરફ એક મોટું પગલું
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની અધ્યક્ષતામાં, કેન્દ્રીય મંત્રીમંડળે "કપાસ ઉત્પાદકતા મિશન" (2026-27 થી 2030-31) ને મંજૂરી આપી છે, જેના માટે ₹5,659.22 કરોડની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. આ મિશનનો ઉદ્દેશ કપાસ ક્ષેત્રમાં ઉત્પાદકતા વધારવાનો અને ગુણવત્તા સુધારવાનો છે, જેનાથી ભારત વૈશ્વિક કાપડ બજારમાં વધુ સ્પર્ધાત્મક બને છે.
આ પહેલ સરકારના '5F' વિઝન - ફાર્મ ટુ ફાઇબર, ફાઇબર ટુ ફેક્ટરી, ફેક્ટરી ટુ ફેશન અને ફેશન ટુ ફોરેન - સાથે સુસંગત છે. મિશન હેઠળ, ઉચ્ચ ઉપજ આપનારા, આબોહવા-સ્થિતિસ્થાપક અને જીવાત-પ્રતિરોધક બીજ વિકસાવવામાં આવશે. વધુમાં, ઉચ્ચ-ઘનતા વાવેતર પ્રણાલી (HDPS), નજીકનું અંતર અને સંકલિત કપાસ વ્યવસ્થાપન જેવી આધુનિક તકનીકોને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવશે, અને એક્સ્ટ્રા લોંગ સ્ટેપલ (ELS) કપાસના ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવશે.
કપાસની ગુણવત્તા સુધારવા માટે, ખેડૂતોને તાલીમ આપવા, જિનિંગ અને પ્રોસેસિંગ યુનિટ્સના આધુનિકીકરણ અને આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણો અનુસાર પરીક્ષણ માળખાને મજબૂત બનાવવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવશે. "કસ્તુરી કોટન ભારત" બ્રાન્ડ દ્વારા, ભારતીય કપાસની વૈશ્વિક ઓળખ, ટ્રેસેબિલિટી અને વિશ્વસનીયતા વધારવામાં આવશે.
વધુમાં, ડિજિટલ મંડીઓ (બજારો) દ્વારા ખેડૂતો માટે પારદર્શક ભાવ નિર્ધારણ અને સુધારેલ બજાર ઍક્સેસ સુનિશ્ચિત કરવામાં આવશે. કપાસના કચરાનું રિસાયક્લિંગ અને ગોળાકાર અર્થતંત્રના સિદ્ધાંતોને પણ પ્રોત્સાહન આપવામાં આવશે. સાથે સાથે, શણ, રેમી, સિસલ, મિલ્કવીડ, વાંસ અને કેળા જેવા વૈકલ્પિક કુદરતી તંતુઓનો સમાવેશ કરીને ફાઇબર બેઝનો વિસ્તાર કરવામાં આવશે.
આ મિશન કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ મંત્રાલય અને કાપડ મંત્રાલય દ્વારા સંયુક્ત રીતે અમલમાં મૂકવામાં આવશે. તેમાં ICAR, CSIR અને વિવિધ રાજ્ય કૃષિ યુનિવર્સિટીઓની ભાગીદારી સામેલ હશે. શરૂઆતમાં, 14 રાજ્યોના 140 જિલ્લાઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવશે, અને આશરે 2,000 જિનિંગ યુનિટ્સને સશક્ત બનાવવામાં આવશે. આ મિશનનો ઉદ્દેશ્ય 2031 સુધીમાં કપાસની ઉત્પાદકતા 440 કિલોગ્રામ પ્રતિ હેક્ટરથી વધારીને 755 કિલોગ્રામ પ્રતિ હેક્ટર કરવાનો છે, અને કુલ ઉત્પાદન 498 લાખ ગાંસડી સુધી વધારવાનો છે. આ પહેલથી આશરે 32 લાખ ખેડૂતોને લાભ થવાની અપેક્ષા છે. ભારતને કપાસ ક્ષેત્રમાં આત્મનિર્ભર બનાવવા તરફ આ એક મહત્વપૂર્ણ પગલું માનવામાં આવે છે.
