નાગપુર જિલ્લામાં કપાસના ખેડૂતો આ વર્ષે ખરાબ હવામાન અને જટિલ ખરીદી પ્રક્રિયાને કારણે ગંભીર આર્થિક સમસ્યાનો સામનો કરી રહ્યા છે. ખુલ્લા બજારમાં કપાસની કિંમત લઘુત્તમ ટેકાના ભાવ (એમએસપી)થી નીચે છે, પરંતુ કોટન કોર્પોરેશન ઓફ ઈન્ડિયા (સીસીઆઈ) ની જટિલ નોંધણી અને પ્રાપ્તિ પ્રક્રિયાએ ઘણા ખેડૂતોને ઓછા ભાવે વેપારીઓને કપાસ વેચવાની ફરજ પાડી છે.
આ સિઝનમાં જિલ્લામાં 2.21 લાખ હેક્ટરમાં કપાસનું વાવેતર થયું હતું. હવામાનની અનિશ્ચિતતા અને તૂટક તૂટક વરસાદને કારણે પાકની વૃદ્ધિ ધીમી રહી. બાદમાં, સૂર્યપ્રકાશ અને સંતુલિત વરસાદને કારણે, પાકમાં સુધારો થયો હતો, પરંતુ અગાઉની સરખામણીમાં, કપાસનો પાક નવેમ્બરના અંતમાં અને ડિસેમ્બરના પ્રારંભમાં જ તૈયાર થયો હતો.
MSPનો લાભ મળવાની આશાએ ખેડૂતો કપાસનું વેચાણ અટકાવી રહ્યા હતા. જો કે, સીસીઆઈએ જિલ્લાવાર ક્વોટા નિયત કર્યો અને ‘કપાસ કિસાન’ એપ પર નોંધણી અને સ્લોટ બુકિંગની જટિલ પ્રક્રિયાએ ખેડૂતોની સમસ્યાઓમાં વધારો કર્યો. ઘણા ખેડૂતોને સમયસર સ્લોટ ન મળવાને કારણે, તેઓએ MSP કરતા ઓછા ભાવે વેપારીઓને કપાસ વેચવો પડ્યો.
નાગપુર જિલ્લામાં આઠ CCI પ્રાપ્તિ કેન્દ્રો શરૂ કરવામાં આવ્યા છે. પરંતુ કેન્દ્રોથી અંતર, કપાસના પરિવહનના ખર્ચ અને કપાસ ઉતારવામાં મજૂરી અને સમયની મર્યાદાને કારણે ઘણા ખેડૂતો તેમના સુધી પહોંચી શક્યા ન હતા. આ કારણે, કેન્દ્રીય પ્રાપ્તિ કેન્દ્રો પર અપેક્ષિત પ્રાપ્તિ પ્રવૃત્તિ થઈ ન હતી.
ઓપન માર્કેટમાં કપાસનો સરેરાશ ભાવ ક્વિન્ટલ દીઠ રૂ. 7,350 છે, જે રૂ. 8,110ના લોંગ સ્ટેપલ કોટનના MSP કરતાં રૂ. 350 થી રૂ. 1,010 ઓછો છે. ખેડૂતોનો આરોપ છે કે સીસીઆઈ ભેજના નામે દરો ઘટાડી રહી છે અને વાસ્તવિક MSP પર ખરીદી કરી રહી નથી.
સીસીઆઈએ ખરીદીની છેલ્લી તારીખ 28 ફેબ્રુઆરીથી લંબાવીને 15 માર્ચ કરી છે, પરંતુ જિલ્લાના મોટાભાગના ખેડૂતોને તેનો કોઈ લાભ મળે તેવી શક્યતા નથી. ઘણા ખેડૂતોએ ઊંચા ભાવની આશામાં કપાસનો સંગ્રહ પણ કર્યો હતો, પરંતુ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારની ઘટનાઓ અને ઘટતા ભાવે તેમની આશા પર પાણી ફરી વળ્યું હતું.
કપાસના ખેડૂત સંજય વાનખડેએ જણાવ્યું હતું કે સરકાર માત્ર એમએસપીની જાહેરાતો પ્રત્યે સહાનુભૂતિ દર્શાવે છે, પરંતુ નોંધણી, સ્લોટ બુકિંગ અને ક્વોટા જેવી પ્રક્રિયાઓએ ખેડૂતોને મુશ્કેલીમાં મૂક્યા છે. સ્થાનિક જનપ્રતિનિધિઓ દ્વારા કાર્યવાહી ન કરવા બદલ તેમણે નારાજગી પણ વ્યક્ત કરી હતી.
